Antonio Lucio Vivaldi (ur. 4 marca 1678 r. w Wenecji, zm. 28 lipca 1741 r. w Wiedniu) - włoski skrzypek i kompozytor, ze względu na rude włosy nazywany Il Prete Rosso, co oznacza Rudy Ksiądz.
Był pierwszym z dziewięciorga dzieci Giambattisty i Camilli Calicchio. Lekcji gry udzielał mu ojciec, skrzypek przy bazylice Św. Marka. W 1703 r. Antonio otrzymał święcenia kapłańskie. W tym samym roku rozpoczął pracę w sierocińcu dla dziewcząt Ospedale della Pietà, najpierw jako nauczyciel gry na skrzypcach i dyrygent, później także jako kompozytor,. Funkcje te pełnił z przerwami do 1740 r. Cotygodniowe występy zespołów z Ospedale stały się z czasem jednymi z ważniejszych wydarzeń artystycznych w Wenecji. W latach 1718 – 1720 był maestro di cappella na dworze margrabiego Filipa Hesse – Darmstadt, gubernatora Mantui. Później odwiedzał różne miasta włoskie, Amsterdam (1738), przypuszczalnie Pragę (ok. 1730 r.) i Graz (ok. 1739 r.). W 1740 r. wyjechał do Wiednia, gdzie zmarł.
Vivaldi był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku. Jego dorobek obejmuje niemal wszystkie formy uprawiane w tym okresie. Indywidualny styl Vivaldiego przejawia się najpełniej w jego dziełach instrumentalnych, zwłaszcza w koncertach na instrumenty smyczkowe. Będąc wybitnym skrzypkiem – wirtuozem, wzbogacił technikę gry na tym instrumencie, wprowadzając nowe sposoby artykulacji, właściwe skrzypcom figury techniczne, wykorzystując wysokie rejestry (do 12 pozycji), używając skordatury itp. W koncertach wiolonczelowych zastosował po raz pierwszy skracanie strun za pomocą kciuka. Wirtuozowskie cechy stylu Vivaldiego znalazły swój wyraz w koncertach La Stravaganza op. 4 oraz op. 8 ze słynnymi utworami programowo – ilustracyjnymi m.in. Le Quattro Stagioni (Cztery pory roku), skomponowanymi na podstawie anonimowych sonetów, z których każdy nosił nazwę jednej z pór roku, La tempesta di mare (Burza morska) i La caccia (Polowanie). Wyrazistość rytmiczna tematów i przewaga faktury homofonicznej sprzyjają oddziaływaniu harmoniki funkcyjnej. W zakresie formy Vivaldi był współtwórcą 3-częściowej formy koncertu solowego. Dzieła wokalne, zarówno świeckie jak i religijne, są związane z operowym stylem epoki, odznaczają się barwną instrumentacją (oratorium Juditha) i dramatyczną siłą wyrazu (opery). Dowodem uznania, jakim cieszył się Vivaldi u współczesnych, są transkrypcje jego koncertów skrzypcowych dokonane przez J. S. Bacha. Dzieła Vivaldiego odegrały ważną rolę w kształtowaniu się nowych prądów stylistycznych (szkoła mannheimska, klasycy wiedeńscy). Jego styl ukształtowany w młodzieńczym okresie twórczości, spotkał się z ostrą krytyką u schyłku życia. Po śmierci kompozytora jego dzieła uległy zapomnieniu. Dopiero w latach 30-tych XX w. odkryto większość kompozycji i właściwie oceniono jego talent.
Ważniejsze kompozycje:
48 oper, 3 oratoria, 24 kantaty świeckie, serenady, arie; psalmy, części mszalne, magnifikaty, motety, hymny; 452 koncerty na instrumenty solowe z towarzyszeniem smyczków i b.c., m.in. L’Estro armonico op. 3 (12 koncertów na 1, 2 i 4 skrzypiec i wiolonczelę), La Stravaganza op. 4 (12 koncertów skrzypcowych), Il Cimento dell`Armonia e dell`Invenzione op. 8 (12 koncertów skrzypcowych), koncerty na flet, obój, fagot, wiolonczelę, violę d’amore, mandolinę; 63 symfonie i koncerty orkiestrowe; 97 sonat m.in. 12 sonat da camera na 2 skrzypiec i b.c. op. 1, 18 sonat na skrzypce op. 2 i 5.
Materiał przygotowano na podstawie: Encyklopedii Muzyki pod red. A.Chodkowskiego (PWN W-wa 2006)
oraz Wikipedii – wolnej encyklopedii